शोभाकर पराजुली,सभासद नेपाली कांग्रेस

० नेपाली कांग्रेसको बाह्रै महाधिवेशनको तयारी कहाँ पुगेको छ ?

- नेपाली काग्रेसको बाह्रै महाधिवेशन प्रारम्भ भईसकेको छ । वडा, गाउँ, नगर क्षेत्रका प्राय अधिवेशन सकिसकेको छ । बाँकी रहेका जिल्लाको सम्पूर्ण तहका कमिटीको अधिवेशन श्रावण २७ गतेभित्र सकिने कार्यक्रम छ । तयारीभन्दा पनि त्यो अधिवेशनको सुरुवात हो । भदौको १० देखि १४ सम्म बाह्रौ माहाधिवेशन सम्पन्न हुनेछ र त्यसको पूर्वतयारी भएको अवस्था छ । छिटफुट बाँकी रहेको स्थानमा यो महिना भित्र अधिवेशन हुनेछ ।

० माहाधिवेशनको मुख्य ऐजेण्डा के हो ?

- विधानतः हाम्रो महाधिवेशन तीन-तीन वर्षा हुनुपर्ने हो । त्यसमा पनि अवस्थाअनुसार केन्द्रीय समितीले पटक पटक गरेर दुइ वर्षसम्म बढाउन सक्ने प्रावधान राखिएको छ । नेपालको प्रचलित अन्तरिम संविधानले पनि हरेक राजनीतिक दलहरुका अधिवेशनहरु पाँच-पाँच वर्षमा हुनुपर्ने छ भन्ने प्रावधान भएकोले हामी त्यहीअनुसार अगाडि बढेका छौँ । साथै संविधानसभाको निर्वाचनमा हामीले जारी गरेको घोषणा पत्र र त्यसमा घोषित शान्ति प्रकृयालाई टुंगोमा पुयाउने हो हाम्रो ऐजेण्डा । त्यो एजेण्डा हाम्रो मात्र होईन राष्ट्रकै हो । लोकतान्त्रिक संविधान निर्माणको एजेण्डा छ । पार्टी सत्तामा रहँदा पनि समाजवादी कार्यक्रमहरुलाई जनताले अपेक्षा गरेअनुसार कार्यन्वयनमा उर्तान नसकेको कुरातर्फपनि हाम्रो ध्यान गएको छ ।

० एकीकरण पछि यो पहिलो महाधिवेशन हो र काँग्रेसमा भावनात्मक रुपमा एकीकरण देखिएन नि ?

- काँग्रेस जिवन्त राजनैतिक दल हो । यसले बहुलवादमा विश्वास गर्ने भएको कारणले आ-आफ्नो दृष्टिकोणहरु प्रस्तुत हुने र एउटा लक्ष्यका लागि निर्णयका लागि विविध विचारहरु आउनु स्वभाविक हो । बीचमा हाम्रो पार्टी फुटेको थियो । एकिकरण पछि यो पहिलो महाधिवेशन भएकोले यसलाई संगठन सुदृढिकरणको अभियानलाई पनि विस्तार गर्ने र एकताको अधिवेशन पनि सम्पन्न गर्नुपर्ने धारणा मुताविक हामीले अगाडी बढाएका हौँ र बाँकी रहेको केही भावनात्मक एकताका कुरा पनि यो अधिवेशनले समाप्त पार्ने छ ।

० सबै जिल्लाको प्रतिनिधि छनौट तोकिएको समयमा नसकिनु र आन्तरिक लविङले एकता भए जस्तो त देखिएन नि ?

- अहिले अस्तित्वमा रहेका सबै दलभन्दा पुरानो राजनैतिक दल भएको कारणले यसमा पुराना पुस्तादेखि नयाँ पुस्तासम्मका नेता कार्यकर्ता क्रियाशिल रहेको अवस्था छ । यसकारणले पदीय जिम्मेवारीमा जानका लागि पनि प्रतिस्पस्पर्धा गर्न योग्य धेरै साथीहरु संख्यात्मक र गुणात्मक रुपमा हुनुहुन्छ । त्यसकारणले पदीय जिम्मेवारी बहन गर्नका लागि चलेको प्रतिस्पर्धा हो । कुनै भौगोलिक कारणले, कुनै प्राविधिक कारणले र विवादका कारणले अधिवेशन हुन नसकेको ठाँउ नगन्य मात्रामा मात्र देखिएका छन् । यसमा पनि मलाई लाग्छ २७ गतेभित्र सबै समाप्त भई सक्छ भन्ने मेरो विश्वास छ ।

० तपाईको भनाईमा बाहिर देखिए जस्तो विवाद छैन भन्न खोज्नु भएको हो ?

- हो हामीभित्र विवाद छैन । म उदाहरण दिउँ, बारा जिल्लाको क्षेत्र नम्बर ६ बाट म निर्विवाद निर्वाचित भएर आएको मात्र होइन कि, त्यस क्षेत्रका क्षेत्रीय कार्यसमिति, माहाधिवेशन प्रतिनिधि, क्षेत्रीय सभापती लगाएत सबै पदमा निर्विरोध रुपमा निर्वाचन सम्पन्न भएको कुराले र बाराको छमध्ये चारवटा निर्वाचन क्षेत्रमा र्सवसम्मत, एक क्षेत्रमा स्वस्थ प्रतिस्प्रधाको माध्यम र बाँकी एक क्षेत्रमा सहमतिको लागि छलफल भएको छ । त्यसैले काँग्रेसभित्र विवाद छ भनेर बाहिर प्रचार गरिन्छ त्यति विवाद छैन ।

० काँग्रेसभित्र लामो समयदेखि कोईराला परिवारको एकल निर्णयबाट सबै कुरा हुन्छ भन्ने छ । गिरिजा प्रसाद को मृत्युपछि अब अधिवेशन पछि एकल निर्णयको परम्परा समाप्त हुँदैछ ?

- स्वर्गीय गिरिजा प्रसाद कोईराला नेतृत्वमा रहँदा उहाँ पार्टीको निर्वाचित नेता भएका कारणले उहाँले गरेको निर्णय सल्लाह र सुझावकै आधारमा हुने गर्थ्यो र बाहिर उहाँलाई कठोर निर्णय गर्नेजस्तो देखाइए पनि त्यो होईन । उहाँसँग झण्डै १८-१९ वर्ष नजिक रहेर काम गर्ने अबसर पाएको हुनाले मैले बुझेको छु, उहाँ सरल र सहज हुनुहुन्थ्यो । तर, एउटा कुरा के हो भने उहाँ आफूले गरेको निर्णय अडिग रहनुहरन्थ्यो । नेताको हैसियतले त्यो स्वभाविक हो । जहाँसम्म अबको कुरा छ, नेपाली कांग्रेसले निर्णय गरिसकेको छ अब हरेक निर्णय सामुहिक निर्णय आधारमा हुन्छ ।

० तपाईलाई त कोईराला परिवारको मान्छे भन्ने गरेको सुनिन्छ, तपाई कोईराला परिवारको मान्छे कि कांग्रेसको नेता ?

- हेर्नुस नेपाल सानो छ । मेरा आफन्त माओवादीदेखि एमाले केन्द्रीय समितिमा छन् । म ३३ साल देखि राजनीतिमा क्रियाशील छु । मेरो सौभाग्य भनौं वा दुर्भाग्य मेरो विवाह संजोगले कोईराला परिवारको सदस्यसँग भएको सत्य हो । त्यसैको आधारमा मैले पद ग्रहण गरेको भन्दा पनि मेरो विवेक क्षमता, योग्यता र निरन्तरताका आधारमा मात्र मलाई पार्टीले जिम्मेवारी दिएको हो भन्ने मलाई लाग्छ । त्यसैले मैले नाता सम्वन्धको आधारमा केही प्राप्त गरेको छैन । कोईरालाको छोरी बिहे गरेको कारण कोईरालाको ज्वाई हुँ । कोईरालाको ज्वाई भएर कार्यकर्ता होईन काँग्रेसको नेता भएर कोईरालाको ज्वाई भएको हुँ ।

० केन्द्रीय सदस्यको उमेद्वार घोषण गर्ने तपाई पहिलो हुनुहुन्छ, तपाईको मुल ऐजेण्डा के छ ?

- म २०४८ देखि महासमिति सदस्य र आठ वर्षम्म केन्द्रिय कार्यालय सचिव, कामु मुख्य सचिव र मुख्य सचिव हुँदै सभासद भइसकेको छु ।  पार्टीले मलाई दलको सचेतकको रुपमा पनि केही समय काम गर्ने अवसर प्रदान गर्यो । अहिले १२ औं महाधिवेशनसम्म आइपुग्दा मैले गरेका कामहरुलाई मुल्याङ्कनको कसीमा उभ्याउनका लागि उम्मेद्वारीको घोषणा गरेको हुँ । मं बारा छबाट महाधिवेशन प्रतिनिधि छनौट भइसकेपछि साथीहरुको सामुहिक आग्रह र मेरो आफ्नो इच्छा अनुसार केन्द्रीय सदस्यको उमेद्वारीको घोषणा गरेको छु । काँग्रेसमा खासगरी अहिलेको प्रतिस्पर्धी र विचारको युगमा अझ बढी युवाहरुको सक्रियता बढ्नुपर्छ भन्ने र सिद्धान्तलाई ब्यवहारमा लानुपर्छ भने नै मेरो मुख्य एजेण्डा हो । ८५ जना केन्द्रीय सदस्य हुनेमा ६४ जना प्रत्यक्ष निर्वाचित हुनेछन् । त्यसमा म सहभागी हुने छु ।

० उमेद्वारी घोषण गर्न हतार गरेजस्तो लागेन ?

- होईन माहाधिवेशन प्रतिनिधि निर्वाचित भइसकेपछि हतार कसरी भयो र? फेरि माहाधिवेशन हुने भएपछि उमेद्वारी घोषण गर्न हतार हुँदैन । अर्कोतर्फ मेरो पार्टीकाम को सिलसिलामा ५२ जिल्लाको साथीसँग भेटघाट छलफल भएको छ । सबैको सुझाव सल्लाहको आधारमा मैले उमेद्वारी घोषणा गरेको हो, चाँडो भएजस्तो त लाग्दैन ।

० माहाधिवेशन पछि काँग्रेस भित्रका तिक्तता र विभाजनको मनोवैज्ञानिक असर समाप्त हुन्छ भन्ने लाग्छ ?

- १२ औं माहाधिवेशनलाई हामीले एकताको माहाधिवेशनको रुपमा लिएका छौं । अहिले सम्म भएका अवैधानिक ब्यक्तिगत तिक्तता निमिट्यान्न हुनु पर्छ र हुनेछ । एकताको सन्देश दिन्छ भन्ने कुरामा मलाई विश्वास छ ।

० तपाई त सभासद पनि, अब यो मुलुकको राष्ट्रिय राजनीति के हुन्छ ?

- राष्ट्रिय राजनीति जटिल मोडमा छ, म कर्णप्रिय र लोकप्रिय कुरा गर्न चाहन्नँ । भइदियो के  भने हामीले १२ बुँदे समझदारी देखि शान्ति सम्झौतासम्म अर्थात नेपालको अन्तरिम संविधानसम्म आइपुग्दा जुन विषयमा हामीले सहमती गरेका थियौं, सम्झौता गरेका थियौं र त्यसलाई अक्षरसः पालना गर्र्छौ भनेर हस्ताक्षर गरिएका थियौं, त्यसप्रति माओवादी इमान्दार भएन । सहमतिलाई आत्मसात गरेर माओवादी रुपान्तरण हुन जानेन । नागरिकको पार्टीको रुपमा रुपान्तरण हुन चाहेन । उसले गैरराजनैतिक क्रियाकलापहरु, गैरलोकतान्त्रिक क्रियाकलापहरु आज सम्म पनि यथावत राखेको छ । अझैँ सैनिक संरचनाको विषयमा पनि उनीहरुले दस्तावेजमा अझ घनिभूतरुपमा यसलाई अगाडि बढाउने भनेको छ र डा. बाबुराम बहुलवाद मान्दैनौं भन्छन् । स्वभाविक रुपमा बहुदलीय प्रतिस्पर्धा र बहुलवादमा मदन भण्डारीले जबजमार्फत लोकतन्त्रलाई आत्मसाथ गरेर एमाले लोकतान्त्रिक प्रक्रियामा अगाडि आएको छ । माओवादी पनि त्यसै अनुसार आउनुपर्छ भन्ने हाम्रो आग्रहलाई उसले संविधानको प्रारम्भिक प्रतिवेदनमै खिल्ली उडाएको छ । माओवादी रुपान्तरण नहुँदासम्म राष्ट्रिय राजनीति जटिल नै हुने छ भन्ने लाग्छ ।

० प्रधानमन्त्रीको चुनावको प्रक्रिया कहिलेसम्म रहन्छ ?

- संविधानतः निर्णय नहुँदा सम्म रहन्छ भनेर सभामुखले स्पष्ट गर्नुभएको छ ।

० त्यसो भए कहिले निर्णय हुन्छ त ?

- माओवादी, काँग्रेस दुवैका उम्मेद्वार छन् । दुवैको आ-आफ्नो भोटले मात्र बहुमत पुग्दैन । प्रमुख रुपमा एमाले र मधेशवादी दलले तटस्थ बस्ने निर्णयलाई परिवर्तन गरेभने देश एउटा निर्णयमा पुग्छ । देशले निकाश पाउँछ । त्यसपछि अन्य कमीकमजोरीलाई बसेर छुट्याउन सकिन्छ । देशलाई सरकारबिहीन अवस्थामा लामो समय राख्नु हुँदैन भन्ने लाग्छ ।